70 rocznica śmierci żołnierzy NZW

     W dniu 1 grudnia 2019 r. w Śniadowie pod Łomżą odbyły się uroczystości poświęcone 70. rocznicy śmierci żołnierzy Narodowego Zjednoczenia Wojskowego: ostatniego komendanta Okręgu Białostockiego NZW por. Kazimierza Żebrowskiego "Bąka" i jego syna Jerzego Żebrowskiego "Konara". 

  Obchody zorganizował Związek Żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych Okręg Łomża przy współudziale władz gminnych. Patronat nad imprezą objął  m.in. Starosta łomżyński i Instytut Pamięci Narodowej.

W uroczystościach wzięły udział poczty sztandarowe, pracownicy Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie (w tym dyrektor Jacek Pawłowicz i Michał Wołłejko), historycy Leszek Żebrowski i dr Rafał Sierchuła, grupa rekonstrukcyjna 11 Grupy Operacyjnej NSZ oraz licznie zgromadzeni mieszkańcy.   

Obchody zapoczątkowała msza święta.

Po uroczystej mszy świętej uczestnicy uroczystości obejrzeli krótką inscenizację historyczną przedstawiającą śmierć "Konara" i "Bąka". 

Następnie udano się do pobliskiego Mężenina, gdzie 1 grudnia 1949 r. na posesji Teofila Lipki, zostali przez obławę okrążeni "Bąk" i "Konar". Partyzanci podjęli nierówną walkę, w trakcie której obaj zostali ranni. 

Wstrząsające szczegóły wydarzenia opisał po latach jego świadek i właściciel kwatery Teofil Lipka: "Cały czas trzymali mnie w domu bo bali się, że tamci mają szansę ucieczki (...). Stałem z rękami do góry. Gdy rozwidniło się, powiedzieli (ubowcy) - chodź (...). Niech tylko któryś z nas zginie, to ty nie wrócisz - powiedział do mnie szef UB. Wszedłem do stodoły, zajrzałem do zasieka - nie tam, gdzie oni leżą, ale na drugie klepisko. Nie widzę tutaj nikogo - głośno mówię, żeby wszyscy słyszeli. A ten szef UB stał za węgłem i krzyknął: Są! Rozwieraj wierzeje. Wychodzić ze stodoły bo podpalimy budynki! I odzywa się "Bąk" donośnym głosem: -  Tak jest. Wychodzimy. Wybryknęli z tej słomy na klepisko koło mnie (...). I biegną za stodołę. Dopiero zaczęła się strzelanina! (...) "Bąk" z synem biegną w kierunku olszyny. Ci z podwórka grzeją do nich. "Konar" zachwiał się i krzyczy: Tato jestem ranny - i zwalił się na ziemię. "Bąk" zaraz się wrócił, ukląkł przy głowie syna, przeżegnał go, przystawił mu pistolet do głowy i dwa razy strzelił. Tamci krzyczą, żeby przestał się bić. "Bąk" strzelił sobie w głowę. Bój się skończył", Ciała obu partyzantów zabrano i do dzisiaj nieznane jest miejsce ich pochówku. 

    Obecnie po zabudowaniach Teofila Lipka nie pozostał żaden ślad, który wskazywałby, że miejsce to było zamieszkane. Brak pozostałości po domu mieszkalnym i zabudowaniach  gospodarczych. Jedynie niewielka ziemianka potwierdza, że teren był zabudowany.

    Miejsce śmierci obu żołnierzy NZW znajduje się kilkanaście metrów od zachowanej ziemianki. Ustawiono tam dwa brzozowe krzyże, które najczęściej czekały Żołnierzy Niezłomnych po latach walki z system komunistycznym.  Pod nimi w asyście oficjeli, grup rekonstrukcyjnych złożono kwiaty, zapalono znicze oraz pożegnano bohaterów sygnałem odegranym na trąbce oraz wystrzałami z armaty.  

Później powrócono do  Śniadowa, gdzie w miejscowym Gminnym Ośrodku Kultury prelekcję na temat Narodowego Zjednoczenia Wojskowego oraz sylwetki "Bąka" wygłosili Leszek Żebrowski i Michał Wołłejko. Był również czas na wspominanie bohaterów oraz dzielenie się, nieraz niedostępnymi, dokumentami z tamtych lat.

W dniu dzisiejszym 96. rocznicę urodzin obchodził również Pan mjr. Antoni Zienkiewicz, któremu życzono jeszcze wielu lat zdrowia i wręczono skromne dowody pamięci.

Uczestnikom uroczystości przekazano również publikację "Głos znad Narwi" nr 1 z 2019 r.  zawierający artykuł "Por. Kazimierz Żebrowski ps. "Bąk" - jeden z najtwardszych Polaków", autorstwa Michała Wołłejki, w którym przedstawiono m.in. bardzo drobiazgowe okoliczności śmierci obu żołnierzy NZW w walce z obławą KBW w dniu 1 grudnia 1949 r. 

Link do prelekcji Michała Wołłejki

https://www.youtube.com/watch?v=TEzMgOkETLQ&feature=youtu.be - prelekcja Michała Wołłejki

https://www.youtube.com/watch?v=YPTPdXD-QEU - część prelekcji Leszka Zebrowskiego

Fot. Bartłomiej Szyprowski
 

Głos znad Narwi 2019 nr 1

                                                

                                                   

Link do fotorelacji na stronie fb Związku Narodowych Sił Zbrojnych Okręg Łomża, z której pochodzą poniższe zdjęcia - poniżej.

https://www.facebook.com/media/set/?set=ms.c.eJw9lNmNRTEIQzsaYcAs~%3BTc2Ig~%3Bu75FxCJs2WFIeyPL2~_NMH2nVAUQ5kESh4~%3BgCkehQptgBqAyL6QGo5obWm0DACWaELLJ5C~_hTW9kBwAV0nhHWvMN6zqgfyl4d8eRS8nBLuB2JMhX2mNR~_mMOsHNF7qhktdg~%3BKA64GY74czD3SOQs7UoPO5ENEDPoBdB1Ss3Ft5IYaphnphAS3LvVo~%3BEDIevHpY6DRKEXEgekKyNnUXYkIk9~%3Bv~_6wu~_vrg6JkSxf3F~%3BmXpcpp4aA6wvJHOKDMEW2evlIX15eIU8YOtB5EyQhMqBns~_lxn6O6voA1oMGGQDfvjB9PhcpmwcrRhHsU1Q7AVM709afwlYRYA0wkQNlyOw401DhANbWI8ipujK36hE9eTB5IWn6gG7qUT3PkrHPpr~%3BBRdzgJl9NwatpJubZkswD3g~%3B4hVRNK6E3yaU5eThyPcreVkreVpZHITNNL6Regy3OtEVfiHQeSCAz8oauK3V2UnkhrW9JVX6KFmEMkB2pFnhxLsL~_pSXEBlD1gM8rM5sLEtMXpMuCklF49ykaMaDyV~_SG9gPeB97BccBxwJ8psKaoOUNpjVM0H6gvpN9Yiu9YtsJzFOFc4JFzkoK1oOLdKP1C3hRK3BS2ISdTjR3tNg0SMvO7wHXyUMsLCUxNyR3L9uLMh7RtTb1nCVNql7ApEEIc4IG5dJbWH~_hppYtdCObkpMSenCZmoyx1N6qpoqNgb6b0ZrlFx3mE9IDyPmCTunl9wPuB6xxjLr~_Y7~_Vv1pzx6NYzrXoK9VM03iu0M219r2AXqANe43GHvsMahGjagZApkFJ5AE9BnCJns43BM51zPODz~_A2~%3BfsMfbc8UzX8bD3mx.bps.a.2915808371784955&type=1&__xts__[0]=68.ARDxFmz8ddUMr7EqF0J8S9tVzAx4PLHEFk1MRDLsqcsZ_o4b_q9IgD2SBpfeYI1mmB5ZAI3E9xKKJgjWyrzSIU9COrpVjbCXyDpisx5FY9K2cWQ9GHs86ejrtXPeePCKAtXFlpT5spR0TEo_Pv2gxfBg3ZkuoRQMEjOD3gHB3j03WdZZRc2dVDpjcU01EIEJ_s9TYnemqE1Z0l3TZyUMjqKwHpLAxBUrnzf7JPmI7q6fKltEMYxkCd9eC9L2se6OR3lgkWle0_PAMIRQB_b_Bw7QIopPsFsodo_LcUKV2QzJL2uC4IpyvPNzvF5L1zucLMtUOEivu-Z1I9CmOLo3mmH-HQA_Gxjfx7ebRkoi0BNSFjvj-QkYP3KqEIe2xDWOGas20RbQjxxLvpk4lT_sLU0H38Dox237HQiuudLhDTvi1BgfmIrTFmZ4Jr2m6HpQBlgyhVpWhJWK2MF306He3fkefg&__tn__=HH-R

Ojczyzna oddała hołd walczącym o Wolną Polskę. Uroczysty pogrzeb w Radecznicy żołnierzy II Inspektoratu Zamojskiego AK

W dniach 29-30 września 2019 r. odbył się uroczysty pogrzeb żołnierzy II Inspektoratu Zamojskiego Armii Krajowej wchodzących w skład grupy zbrojnej dowodzonej przez Stanisława Pakosa "Wrzosa": Pawła Kalinowskiego "Francuza", Józefa Pysia "Ostrego" i Mieczysława Szewczuka "Włocha". Uroczystości, wraz z ceremoniałem wojskowym, zostały zorganizowane przez  Wojewodę Lubelskiego, Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Lublinie, Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Zamość, Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz Stowarzyszenie Głos Bohatera.

       Kpr. rez. Józef Pyś "Ostry" od 1943 r. był żołnierzem AK a następnie WiN Obwodu Zamość. Po zatrzymaniu w dniu 29 grudnia 1945 r. przez MO w Zamościu został osadzony w więzieniu przy ul. Okrzei w Zamościu, skąd 8 maja 1946 r. uwolnił go oddział WiN ppor. Romana Szczura "Urszuli", który opanował więzienie. Nadal pozostawał w konspiracji. Od marca 1948 r. był żołnierzem II Inspektoratu Zamojskiego AK (oddziału Stanisława Pakosa "Wrzosa" Został w dniu 18 lutego 1951 r. ciężko ranny w trakcie potyczki z patrolem Milicji Obywatelskiej w Zamościu. Pomimo przewiezienia do szpitala i wykonania operacji zmarł. Został pochowany w bezimiennej mogile na Cmentarzu Unickim w Lublinie.W wyniku prac ekshumacyjnych Instytutu Pamięci Narodowej w Lublinie jego szczątki odkryto 11 września 2018 r. Informację o jego identyfikacji podano do publicznej wiadomości 17 czerwca 2019 r. Postanowieniem Prezydenta RP z 19 VI 2019 r. nr 112-48-2019 został mianowany pośmiertnie na stopień podporucznika.

     Mieczysław Szewczuk "Włoch" był od kwietnia 1951 r. żołnierzem oddziału Stanisława Pakosa „Wrzosa” z II Inspektoratu Zamojskiego AK. 28 września 1951 r. po potyczce koło Dzierążni został zatrzymany przez MO i PUBP Tomaszów Lub. Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Lublinie z 20 grudnia 1951 r. sygn. Sr 760/51 został skazany na karę śmierci i 7 lutego 1952 r. ok. godz. 23.00 stracony w więzieniu na zamku w Lublinie. Jego szczątki odkryto 28 listopada 2018 r. podczas prac ekshumacyjnych Instytutu Pamięci Narodowej w Lublinie na cmentarzu przy ul. Unickiej w Lublinie. Informację o jego identyfikacji podano do publicznej wiadomości 17 czerwca 2019 r.  .

     Paweł Kalinowski "Francuz" początkowo był współpracownikiem oddziału Stanisława Pakosa „Wrzosa”, któremu udzielał kwatery oraz informacji o ruchach MO i UB. Od lutego 1951 r. był żołnierzem jego oddziału i dowódcą placówki w Pniówku. 27 października 1951 r. został zatrzymany w Pniówku przez PUBP Zamość. 20 grudnia 1951 r. wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Lublinie z  sygn. Sr 760/51 został skazany na karę śmierci i 7 lutego 1952 r. ok. godz. 23.00 stracony w więzieniu na zamku w Lublinie. Jego szczątki odkryto 11 listopada 2018 r. podczas prac ekshumacyjnych Instytutu Pamięci Narodowej w Lublinie na cmentarzu przy ul. Unickiej w Lublinie. Informację o jego identyfikacji podano do publicznej wiadomości 17 VI 2019 r. 

      W dniu 29 września 2019 r. uroczyste pożegnanie trzech Żołnierzy Niezłomnych odbyło się w kościele pw. Matki Bożej Bolesnej w Wólce Panieńskiej. 

     W Radecznicy w uroczystym kondukcie trumny przewieziono na lawecie do bazyliki. 

       W uroczystościach uczestniczyli m.in. premier Pan Jacek Sasin, poseł na Sejm RP i prezes ŚZŻAK Okręg Zamość Pan Sławomir Zawiślak, wojewoda lubelski Pan Przemysław Czarnek, prezes IPN Pan prof. Krzysztof Szwagrzyk, dyrektor IPN o/Lublin Pan Marcin Krzysztofik, poczty sztandarowe, przedstawiciele władz i służb mundurowych, członkowie rodzin Żołnierzy Niezłomnych, weterani, harcerze z hufca hm Anny Rojek, Stowarzyszenie Motocyklowe Rajd Katyński, oraz zgromadzona ludność. W czasie uroczystego pogrzebu  patent oficerski śp. Józefa Pysia odebrał członek jego rodziny Pan Adam Pyś.

Po mszy świętej, okryte flagami narodowymi, trumny ze szczątkami żołnierzy II Inspektoratu Zamojskiego AK, przeniesiono celem ich złożenia w krypcie bazyliki. Flagi i rogatywki uroczyście przekazano rodzinom "Ostrego", "Francuza" i "Włocha" (w imieniu rodziny "Włocha" odebrał je Pan Dariusz Pilarski). Następnie przemawiał Pan prof. Krzysztof Szwagrzyk a w imieniu rodzin Pan Adam Pyś. Oddano salwy honorowe, trumny uroczyście spoczęły w krypcie i złożono wieńce. 

https://www.radiozamosc.pl/wiadomosci/11252,pogrzeb-zolnierzy-niezlomnych

 https://www.gov.pl/web/kultura/uroczyste-pozegnanie-olnierzy-wykletych

https://www.facebook.com/BabciaFrania.88/videos/pcb.771896223264733/771893436598345/?type=3&theater

https://www.facebook.com/przemyslawczarnek/videos/548059199276749/UzpfSTEwMDAwNTEyMDc5ODIwNDoxMjgzMzE4OTM4NTE1NDU0/, - przemówienie Wojewody Lubelskiego
zdjęcia - Bartłomiej Szyprowski

                                                                                                     Bartłomiej Szyprowski

  

Relacja Feliksa Romana Brzozowskiego dotycząca śmierci W.M. Wróblewskiego "Szuma"

Dzisiejsza tj. 31 sierpnia 2019 r. wyprawa z Panem Krzysztofem Wróblewskim
w poszukiwaniu śladów II Inspektoratu Zamojskiego AK zaowocowała relacją członka Ochotniczej Straży Pożarnej z Uchań Pana Feliksa Brzozowskiego, który zgodził się opisać swoje wspomnienie. 

Gdyby nie Pan Krzysztof relacja nie ujrzałaby światła dziennego. Bardzo dziękuję za pomoc. 

Feliks Roman Brzozowski jest mieszkańcem Uchań. 13 stycznia 1943 r. wraz z rodziną został wysiedlony przez Niemców i przetransportowano ich do obozu przejściowego w Zamościu przy ul. Okrzei. W obozie w Zamościu dokonano segregacji Brzozowskich: rodziców i siostrę przewieziono do Siedlec, zaś on został wysłany na roboty przymusowe do III Rzeszy[1]. Trafił pod Berlin, gdzie przebywał conajmniej od 5 marca 1943 r. do końca II wojny światowej w 1945 r.[2]. W maju 1945 r.  powrócił do Uchań, gdzie, jak wskazywał, w tym samym miesiącu wstąpił do Straży Pożarnej. Była ona umiejscowiona w poniemieckim budynku, w którym z drugiej strony była Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska"[3]. Był w niej również w czasie obławy na ostatniego dowódcę lotnej żandarmerii II Inspektoratu Zamojskiego AK Wincentego Mieczysława Wróblewskiego "Szuma" w dniu 23 maja 1952 r. Pan Feliks Brzozowski wcześniej znał rodzinę Wróblewskich pochodzącą ze Staszica.  Jak się wydaje w chwili obecnej jest jedynym  żyjącym świadkiem śmierci "Szuma".

Relacja  Feliksa Brzozowskiego w sprawie śmierci W.M. Wróblewskiego „Szuma” spisana w Uchaniach przez Bartłomieja Szyprowskiego w dniu 30 sierpnia 2019 r.

 Pewnego dnia w 1952 r. daty nie pamiętam raniutko wpadło do remizy UB lub MO[4] nakazując zbierać się nam szybko. Myśmy – straż pożarna z Uchań -  o tym tj. o obławie na Wróblewskiego nic nie wiedzieli. Nie pamiętam czy mieliśmy wtedy jeszcze konie czy samochód ford, który był przez nas również używany[5]. Nakazano nam z pompą strażacką jechać do Glinisk. Pierwsza droga to była taka olszynka, którą jechaliśmy. A druga droga tam była okrężna. Dojechaliśmy do Glinisk. W tej olszynce widziałem pełno wojska. Tam stało dużo samochodów i teren był naokoło otoczony. Pojechaliśmy przez tą olszynkę do Glinisk do źródła zaopatrzenia w wodę tzw. krynicy. Tam już straż pożarna była z komendantem z Glinisk [Ludwikiem] Gardiasem. Tam nakazano nam pompę podłączyć do krynicy i czekać. Krynica była niżej a nad nią na górce były zabudowania Buciora. Ta krynica jest położona bliżej Uchań. Myśmy czekali. W pewnym momencie poszła między nami ustna wiadomość, plotka taka, że tam w chałupie Buciora jest Mieczysław Wróblewski. Ja go znałem on był bardzo przystojny. Znałem też jego rodzinę. Dom Buciora stał bokiem do krynicy równolegle do drogi a naprzeciwko niego stała stodoła, przy której od wschodniej, prawej strony, była wiata na drewno tzw. przybuk. Tam była tylko chałupa, stodoła i sad. Żadnych innych budynków nie było. Dom był od stodoły oddalony ok. 20-30 m. Z lewej strony stodoły nie było nic. Myśmy stali w odległości ok. 40 metrów, koło krynicy, bliżej nas wojsko nie wpuściło. Wojsko było wszędzie naokoło. Najwięcej było ich od strony lasu. Nikt nie mógł uciec. Oni chcieli go wziąć żywego. Może coś było negocjowane z Wróblewskim. Po jakimś czasie może to była godzina, ale nie wiem dokładnie ktoś powiedział: „O wyskoczył z mieszkania do stodoły”. Żołnierze podeszli i strzelając w słomianą strzechę zapalili stodołę[6]. A Mietek był w stodole. Jak się paliła stodoła a wiatr był od wschodu, dym był i on pod osłoną dymu chciał uciec. Wyskoczył z bronią ze stodoły. Tam na jego drodze stał kapitan i dwóch żołnierzy. Spodziewali się, że będzie chciał uciec. Wróblewski strzelił z „finki” [automatu PPsz] i ranił tego kapitana[7]. Ci żołnierze chyba się schowali. On go ranił gdzieś z przodu. Ja później tego kapitana widziałem w Hrubieszowie jak się leczył. Wróblewski widząc, że nie może się przedrzeć wrócił w stronę stodoły.  Przy stodole był przybuk, tam było jakieś pocięte drzewo. On nie miał gdzie uciec bo się stodoła paliła poszedł w ten przybuk. Odbezpieczył granat. Nikt do niego nie strzelał chcieli go wziąć żywego. Żołnierze wtedy blisko nie podchodzili. W pewnym momencie był stamtąd silny huk, aż słoma wyleciała w górę i to się paliło[8]. Żołnierze czekali a nam kazali lać na to wodę aby zagasić. Cała zgromadzona straż pożarna lała wodę na palącą się stodołę i ten przybuk.  Kazano nam też wyciągnąć ciało. Inni strażacy wiedzieli, że nasza straż pożarna z Uchań ma długie bosaki i dlatego nas wezwali. Mieliśmy najdłuższe bosaki w terenie. Miały ok. 8-10 m. a zostały wycięte z modrzewi, które rosły koło posesji Zduna w Staszicu. Ta stodoła miała długości ok. 30 metrów i jak się paliła ciężko było tam podejść. Bosakami staraliśmy się go wyciągnąć. Trzymaliśmy je ja i Mieczysław Ćwikliński[9], a za nami przy każdym było jeszcze kilku strażaków. Pomału my z tymi bosakami podeszliśmy, próbowaliśmy zaczepić ciało, aż w końcu nam się udało. Wyciągnęliśmy ciało do sadu czy na trawę. Nie miał części twarzy: miał oberwaną brodę, nie miał jednego oka, miał kawałek lewego ucha, ręce oberwane do łokcia i opalone. Ubrany był w krótką zieloną kurtkę wojskową i miał wnętrzności na wierzchu po wybuchu granatu[10]. Żołnierze rozebrali go, miał ze sobą przybory do golenia i pistolet. Wszystko odkładali na bok. Oni chcieli go wziąć żywego a on się nie dał. UB czy inni pojechali i przywieźli matkę Wróblewskiego, żeby go rozpoznała, ale nie mogła go rozpoznać z powodu ran głowy.  Potem komendant straży kazał nam składać bosaki i wyjechaliśmy. Z rozmów późniejszych wiem, że ten Bucior przyszedł do Uchań i zameldował no bo skąd wiedzieliby, że u niego Wróblewski jest. Bucior wyjechał na zachód bo jego tropiła potem partyzantka. Poza zabudowaniami Buciora inne się nie spaliły. 

Relacja i zdjęcie w zbiorach B. Szyprowskiego.  

---

[1] Wysiedlenia gminy Uchanie rozpoczęły się  13 stycznia 1943 r. Ogół ludności polskiej z Uchań, Rozkoszówki i Woli Uchańskiej Niemcy wywieźli do obozu w Zamościu, a na ich miejsce osiedlono rodziny ukraińskie, które wysiedlono z pow. zamojskiego. W pierwszym okresie akcji przesiedleńczej (listopad 1942 – marzec 1943) łącznie przez obóz w Zamościu przeszło 41 080 osób ze 116 wsi. Po przybyciu do obozu wysiedleńcy poddawani byli ścisłej rewizji, następnie po rejestracji (barak nr 2) i tzw. wstępnej selekcji rasowej (barak nr 3) przydzielani byli do poszczególnych baraków. Osoby zaliczone do I grupy (pochodzenie niemieckie) i do II grupy (mające prawdopodobnie domieszkę krwi niemieckiej) umieszczano w baraku nr 7, skąd byli kierowani do Łodzi w celu przeprowadzenia dokładnych badań rasowych, a następnie wywożono ich do Niemiec w celu germanizacji. Selekcje w grupie III i IV były przeprowadzane pod kątem przydatności do pracy. Zdolnych do pracy w wieku od 14 do 60 lat umieszczano w osobnych barakach i wywożono na roboty przymusowe do Niemiec. Dzieci do lat 14 i osoby powyżej 60 lat osadzano w oddzielnych barakach (nr 9a, 9b, 16 i 17), a osoby chore i ułomne w baraku nr 12. Wiele osób z tego baraku wywieziono do obozu koncentracyjnego Auschwitz, a także na Majdanek. Wywiezieni do Auschwitz przeważnie ginęli w komorach gazowych, dzieci uśmiercano zastrzykami fenolu. Niezdolnych do pracy, głównie dzieci, wywożono na Mazowsze Środkowe m.in. do Łaskarzewa, Siedlec, Garwolina, Pilawy, Łosic, Mord, Kałuszyna. Transporty zimowe w nieogrzewanych wagonach były przyczyną wielu zgonów, zwłaszcza dzieci - https://fotopolska.eu/Zamosc/b89586,Oboz_przejsciowy.html, dostęp: 31 VIII 2019 r.

[2] Kopia karty urlopowej Feliksa Brzozowskiego z 1944 r., w zbiorach autora

[3] W Uchaniach po II wojnie światowej była tylko Ochotnicza Straż Pożarna, która powstała w latach 1946-1947. Stąd dopiero w tym czasie, a nie w 1945 r., Feliks Brzozowski mógł zostać jej członkiem. Pierwotnie OSP w Uchaniach mieściła się w budynku, w którym był GS "Samopomoc Chłopska". Nie była to remiza, lecz trzymano tam materiały gaśnicze, Relacja Andrzeja Rosińskiego, 4 IX 2019 r., w zbiorach autora.

[4] Doniesienie do MO i UB o pobycie "Szuma" w zabudowaniach Stanisława Buciora zostało złożone 23 maja 1952 r. dopiero ok. godz. 12.00, stąd powiadomienie straży pożarnej mogło nastąpić najwcześniej po godz. 12,00, nie zaś "raniutko" jak wskazywał świadek. Z relacji wynika, że UB zawiadomił straż pożarną zanim jeszcze doszło do pożaru w zabudowaniach. Obława zaczęła się według raportu UB o 17.00, a przygotowania do niej od godz. 15.30. Stąd prawdopodobnie liczono się z wystąpieniem pożaru, IPN o/Lublin, Raport PUBP Hrubieszów, 24 V 1952 r.

[5] Samochód został przydzielony OSP w Uchaniach na początku lat 50., stąd możliwe, iż wówczas do Glinisk strażacy pojechali samochodem, Relacja Andrzeja Rosińskiego, 4 IX 2019 r., w zbiorach autora.

[6] Według raportu UB stodołę podpalił „Szum" („zauważono ogień zapalonej stodoły”, „wzniecony przez [..] Wróblewskiego pożar”), IPN o/Lublin, Raport PUBP Hrubieszów, 24 V 1952 r. Jednak wersja Brzozowskiego wydaje się sensowna. Zapalono stodołę, aby z niej wypłoszyć partyzanta i ująć go żywcem, zaś w raporcie odpowiedzialność przerzucono na partyzanta. Ewentualne podpalenie stodoły przez „Szuma", w sytuacji gdy w niej przebywał a nie wiadomo czy mógłby z niej uciec, należy uznać za działanie nieracjonalne. Bardziej prawdopodobna jest wersja Feliksa Brzozowskiego.

[7] Raport PUBP Hrubieszów z 24 maja 1952 r. nie wspomina w ogóle o tym, że w wyniku obławy został ranny jakikolwiek funkcjonariusz UB czy MO.

[8] Nie wiadomo nadal czy „Szum" został ranny i granat wybuchł przez nieuwagę (raport UB) czy też nie mogąc uciec, a nie chcąc oddać się żywcem popełnił samobójstwo. Zdjęcia pośmiertne  uwidaczniają  obrażenia na klatce piersiowej, co mogłoby potwierdzać wersję UB o zranieniu, ale również mogły powstać w wyniku wybuchu granatu.

[9] Był członkiem OSP i mieszkańcem Uchań. Obecnie nie żyje.

[10] Opis obrażeń oraz ubiór podane w relacji korelują z obrażeniami uwiecznionymi na zdjęciach pośmiertnych „Szuma”. Zdjęcia nie są zbyt szczegółowe jednak można na nich zauważyć naruszenie lewej strony twarzy (w tym m.in. brak oka, części ucha a także brak lewej dłoni) oraz to, że był ubrany w krótką kurtkę ciemnego koloru. Feliks Brzozowski z pewnością nie widział ww. zdjęć, stąd należny sądzić, że osobiście widział ciało „Szuma”.